استان كرمان پهناورترين استان ايران است كه در جنوب خاوري ايرانواقع شده و از لحاظ تاريخي، سابقه سكونت در اين ناحيه به هزاره چهارم پيش از ميلادمي رسد.
گنجينه هاي فرهنگي، تاريخي و معماري ارزشمندي در گذر زمان درايناستان پديد آمده كه نمايان گر روند تاريخي و حيات اقتصادي ـ اجتماعي اين منطقه است. استان كرمان از اقتصادي پويا برخوردار بوده و در زمينه كشاورزي و انواع صنايع رونقبه سزايي دارد. تنها شهر خشتي جهان (ارگ بم) متعلق به هزاره هاي پيش از ميلاد بهاين خطه تعلق دارد و بازار بسيار زيباي شهر كرمان به همراه ده ها اثر باستاني،طبيعي و معماري در اين ديار وجود دارد كه همواره گردشگران را مجذوب خود نموده وجلوه هاي جهانگردي اين منطقه را به نمايش مي گذارند.
● مكان هاي ديدني و تاريخي
مكان هاي ديدني و تاريخي استان كرمان عبارتند از: كوير لوت, رودخانه هليل رود, كوه هاي هزار, جوپار, لاله زار, باغ بالا, خيبر, قبله, ارگ بم, خرابه هاي شهر كمادين, گنبد جبليه, مقبره خواجه اتابك, قلعه قهقه, قلعه كهنه, گنبدمشتاقيه, مسجد ملك, مسجد جامع, مسجد امام, قلعه سودك, گورستان دژيمند, باغ شاه زادهماهان, مزار شاه نعمت الله ولي, قلعه ستگ, زيارت گاه شاه زاده حسين, حمام گنج عليخان, مجموعه وكيل, مجموعه ابراهيم خان, ميدان گنج علي خان, مسجد چهل ستون, آتشكدهشاه فيروز, قلعه اردشير, قلعه دختر, موزه سكه, قلعه راين, ارگ جديد بم, گنبد سبز, تخت دريا قلي بيك و بازار كرمان.
● صنايع و معادن
صنايع استان كرمان به دو دسته صنايع دستي و ماشيني تقسيم ميشوند. صنايع دستي شامل شال، پته و ترمه است كه به غير از پته دوزي باقي از رونقسابق برخوردار نيستند. صنايع دستي كارگاهي چون: قالي بافي، جاجيم بافي، گليم بافي وخورجين بافي از صنايع رايج اين استان به شمار مي رود. صنايع ماشيني استان به سهدسته كارگاهي كوچك، متوسط و بزرگ تقسيم مي شوند كه از اين صنايع مي توان سيمان،خانه سازي، نوشابه سازي، قند، ذغال سنگ و مس كه معروفيت جهاني دارد را نام برد. معادن استان در تامين مواد اوليه مورد نياز صنايع كشور نقش ارزنده اي بر عهدهدارند. معادن سرشار آهن، ذغال سنگ، مس و ديگر فلزات چرخ هاي صنعت استان و كشور رابه گردش در مي آورند. معادن ذغال سنگ قسمتي از نياز كارخانه ذوب آهن اصفهان راتامين مي كنند. منابع مس سرچشمه كرمان كه به گواهي كارشناسان از غني ترين و خالصترين معادن مس درجهان به شمار مي رود، از مشخصه هاي ويژه اقتصادي استان كرمان محسوبمي شود.
از نظر اقتصادي منطقه ويژه و آزاد تجاري سيرجان اهميت استانكرمان را افزايش داده است. اين منطقه ويژه صرف نظر از تاثيراتي كه در توسعه اقتصاديكل استان داشته، از ديدگاه توسعه جهانگردي نيز اهميت زيادي دارد. سيرجان گذرگاهاصلي انتقال كالا به كشورهاي خاور ايران و هم چنين اروپا و خليج فارس بوده و مسيررفت و برگشت كليه كالاهاي تجاري از بندر شهيد رجايي هرمزگان به كشورهاي آسيايميانه، قفقاز و روسيه است. در واقع اين شهر محل اتصال كليه محورهاي ترانزيتي و حملو نقل كالا از جنوب به شمال، خاور و باختر ايران و ساير كشورهاي شمالي، خاوري وباختري اروپا و خليج فارس است. راه ترانزيت اصلي زميني (جاده اي و ريلي) از طريقبندر شهيد رجايي به استان هاي بزرگ و صنعتي كشور(كرمان ـ فارس ـ يزد)، از مسير اينشهرستان و منطقه ويژه اقتصادي عبور مي كند. اين منطقه به عنوان يك قطب اقتصادي ويژهبر بستر مزيت هاي باراندازي، در ساختار اقتصادي استان كرمان نقش و موقعيت قابلتوجهي را احراز كرده است و در آينده نيز بر اهميت اين جايگاه اقتصادي افزوده خواهدشد.
● وجه تسميه و پيشينه تاريخي
نام كرمان در دوره هاي قبل از اسلام، «بوتيا» و «كارامانيا» بوده است. برخي عقيده دارند كه كرمان دگرگون شده كلمه «كريمان» است و عده اي نيز آنرا مشتق از «كارمانيا» قديم به معني «جايگاه دلاوري و نبرد» ذكر مي كنند. در حاليكه تواريخ عرب و يهود، «كرمان» را فرزند هيتال يا هپتال از نبيره هاي نوح مي دانند،كتب فارسي از طهمورث به عنوان جد وي ياد مي كنند. هرودوت از شش نژاد فارسي نام ميبرد كه يكي از آن ها «گرمانيان» است. مركز كرمان را در قديم «گواشير» و «بردشير» ميخواندند. «گواشير» در اصل «كوره اردشير» يعني شهر اردشير بوده كه به تدريج «گواشير» شده است.
از لحاظ تاريخي سابقه سكونت و استقرار انسان در ديار كرمان بههزاره چهارم قبل از ميلاد مي رسد. اين منطقه يكي از قديمي ترين نواحي ايران به شمارمي رود و در گذر زمان، گنجينه هاي فرهنگي، تاريخي گرانبهايي در آن پديد آمده است كهنمايان گر روند تاريخي و حيات اقتصادي ـ اجتماعي آن است. وجود هر فضاي تاريخي دركرمان بيان گر بخشي از زوايا و ابعاد زندگي مردم و حكومت هاي اين مرز و بوم ميباشد. تاسيس و تخريب، مرمت و انهدام، همه نشان گر حيات پر جنب و جوش اين ديارناشناخته است. كمي آثار تاريخي كرمان در مقايسه با شهرهايي چون اصفهان و شيراز بهدليل آسيبي است كه حوادث ناگوار تاريخ در اين منطقه پديد آورده است. همين معدودآثار نيز نشانه توانايي، پايداري و كوشش هاي مردم اين خطه از كشور است.
● مشخصات جغرافيايي
استان كرمان در جنوب خاوري ايران واقع شده و از شمال با استانهاي خراسان و يزد، از جنوب با استان هرمزگان، از خاور با سيستان و بلوچستان و ازباختر با استان فارس همسايه است. اين استان از نظر جغرافيايي بين ۵۵ درجه و ۲۵دقيقه تا ۳۲ درجه ي پهناي شمالي و ۲۶ درجه و ۵۳ دقيقه تا ۲۹ درجه و ۵۹ دقيقه يدرازاي خاوري از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. استان كرمان يكي از پهناورتريناستان هاي ايران است كه حدود ۱۱ درصد از خاك ايران را در بر گرفته است. اين استانيكي از مرتفع ترين استان هاي كشوربوده و شهرستان بافت آن با ۲۲۵۰ متر ارتفاع از سطحدريا مرتفع ترين شهرستان استان است. ميزان بارندگي به حدود ۱۲۰ ميلي متر در سال ميرسد.
● كشاورزي و دام داري
با توجه به شرايط اقليمي و ميزان منابع آب و موقعيت اجتماعي وروش كشت زمين ها، استان كرمان را به سه منطقه كشاورزي تقسيم مي كنند:
۱) مناطق كشاورزي خشك و كويري (رفسنجان، زرند، سيرجان و …)
۲) مناطق كشاورزي معتدل كوهستاني(بافت، بردسير و …)
۳) مناطق كشاورزي گرمسيري (بم، جيرفت، كهنوج و …)
ازمهم ترين محصولات كشاورزي اين استان مي توان گندم، جو، سيبزميني، پسته، حنا، وسمه، زيره، پنبه و چغندر قند را نام برد. دركرمان انواع محصولاتسردسيري شامل گردو، بادام، گلابي، هلو، آلبالو، آلو، گيلاس و سيب درختي و هم چنينمحصولاتي از قبيل مركبات (پرتقال، ليمو شيرين، ليمو ترش، نارنگي، نارنج و گريپفروت) و خرما توليد مي شود. اين گونه محصولات در مناطق بم، جيرفت، شهداد و در جنوبخاوري شهرستان بافت كشت مي شوند.
مركبات شهداد مرغوبيت خاص وشهرت خوبي در ايران دارند.از استانكرمان بيش از ۹۵ درصد محصول پسته ايران به دست مي آيد و اين استان بيش از ۵/۸۷ درصداز باغات پسته كشور را به خود اختصاص داده است. در ميان شهرستان هاي استان كرمان كهباغ پسته دارند، رفسنجان با بيش از ۷۰ درصد كل توليد پسته و تعداد باغ پسته، رتبهاول را دارا ست. دام پروري به سه روش روستايي، عشايري و صنعتي صورت مي گيرد. با اينهمه به علت خاك نه چندان حاصل خيز منطقه و محدوديت مراتع سرسبز، دام پروري از رونقبالايي برخوردار نيست
● جاذبه هاي طبيعي استان كرمان
استان كرمان با توجه به ويژگي هاي طبيعي خود از دشت هاي مرتفع وفضاهاي كويري گسترده اي برخوردار است كه برخي از آن ها هم چون دشت ها و مناطقييلاقي، مورد استفاده وسيع گردشگري قرار مي گيرند و برخي ديگر هم چون فضاهاي كويريمورد استفاده ي تورهاي كويري در صنعت گردشگري ايران قرار مي گيرند.
استان كرمان در كنار كوير بي انتهاي خود و زيبايي هاي كوير ازمناطق خاص ييلاقي و چشم اندازهاي زيباي زمين شناسي نيز برخوردار است. در اين منطقهمي توان چشم اندازهايي را ديد كه در ديگر نقاط كم تر يافت مي شود. تپه يا رشته كوههاي ماسه اي (تلماسه) كه بر اثر وزش باد و جابه جا شدن ماسه ها پديد آمده و شكل واندازه آن ها بر اثر وزش باد مدام در حال تغيير است؛ از جذاب ترين اشكالژئومورفولوژي استان كرمان به شمار مي روند. آب و هواي كوير براي نيمي از سال مطلوباست و كوهستان هاي استان نيز براي نيمي ديگر از سال. كوير شهداد همواره جاذبمحققين، پژوهشگران و عاشقان طبيعت است.
سكوت زيبا، آسمان بي انتها، شب هاي آرام، لايه هاي نمكي، قلههاي مرتفع و برف گير هزار، درياچه ي زيباي هامون، چشمه هاي متعدد آب معدني، نخلزارهاي بم و ده ها عارضه ي طبيعي و متفاوت با يك ديگر در استان كرمان يك جا جمع شدهو محل مناسبي براي گردشگري طبيعي در استان كرمان به وجود آورده اند.
● رودخانه ها، چشمه هاو آبشارهاي استان كرمان
مهم ترين رودخانه اين منطقه هليل رود است كه شاخه هاي مهميمانند زردشت از گوهر، بافت از لاله زار، رابر از الفتح (شاه كوه)، طيل از كوه هزارو اسفندقه از ارتفاعات اسفندقه به آن مي پيوندند و پس از مشروب نمودن جيرفت وشهرستان كهنوج وارد هامون جازموريان مي شود. پوشش گياهي اين حوزه ي آب ريز قابلتوجه بوده و به علت وجود دايمي برف كوه هاي نام برده، آب دايم دارد. مهم ترينقابليت تفريح گاهي آن اطراف و درياچه پشت سد جيرفت است كه استفاده هاي گردش گاهيدارد.
رودخانه هاي ديگر اين استان عبارت اند از : آب بخشا در برد سير،راور در منطقه راور، خبر در منطقه خبر بافت، رود خانه تنگوييه (پلنگي) در سير جان،ابراهيم آباد، اندوهجرد، آب باريك، آبشور اسفندقه، و.......چشمه هاي آب معدني اينمنطقه نيز از مهم ترين جاذبه هاي گردشگري طبيعي ناحيه به شمار مي آيند. در مناطقمختلف استان كرمان چشمه هاي زيادي پراكنده شده اند كه عبارت اند از: چشمه حسينآباد، راين، چشمه قلعه عسكر، چشمه آب معدني قاسم آباد، چشمه معدني ته خاتون، چشمهمعدني غرغره ( باب ترش)، چشمه آب معدني ابارق، چشمه آب معدني بوجان، چشمه معدني رضاآباد، چشمه آب معدني پاچنار، چشمه آب معدني بيشه، چشمه حسين آباد، چشمه هاي معدنيآباد آوران، چشمه هاي آب معدني اختيار آباد، چشمه آب معدني گلي آونگ، چشمه آب معدنيحوض نو، چشمه آب معدني باب تنگل (قدمگاه)، چشمه آب معدني بفرا، چشمه آب معدني حوضباد و... (توضيح مفصل و اطلاعات كامل تر درباره هر يك از چشمه ها و رودخانه هاي يادشده در شهرستان هاي مربوطه به طور كامل آورده شده است)
● مناطق توريستي - طبيعي خاص استان كرمان
روستاي ميمند واقع در استان كرمان تنها يك نمونه از جاذبه هايگردشگري خاص استان است. اين روستاي باستاني از معدود موارد معماري صخره اي است كهبه شكلي گسترده در تمامي ساختار روستا استفاده شده است. نمونه هاي معماري صخره ايهر چند كه در ديگر كشورها نيز به طور معدودي به چشم مي خورند؛ اما هيچ كدام جاذبههاي فرهنگي، تاريخي و گردشگري ميمند را ندارند. به عنوان نمونه مهم ترين شاخصه اينروستا در مقايسه با مواردي چون دهكده كاپادوكيه ي تركيه، مسكوني بودن واحدهاي صخرهاي ميمند است كه اين خصوصيت در سايت هاي مشابه ميمندكم تر ديده مي شود. ييلاقماهان، كوير زيباي شهداد، بيابان هاي حاشيه شهرها، ييلاق جوپار، ييلاق راين، درياچهي هامون جازموريان، ييلاق كوه پايه، قله ي زيباي هزار، ييلاق ده بكري، ييلاق مسكون،ييلاق دلفارد، ييلاق درهزار، ييلاق رابر، باغ سنگي، ييلاق بنان، ييلاق اسفندقه،روستاهاي پراكنده شده در دامان كوه هاي سر به فلك كشيده همراه با مناطق در برگيرندهي چشمه هاي آب معدني از جمله مناطق توريستي – طبيعي خاص استان كرمان به شمار ميآيند كه قادر به جذب گردشگران و دوست داران طبيعت هستند.
● جاذبه هاي اجتماعي استان كرمان
هر يك از جوامع ايراني؛ از جاذبه هاي اجتماعي خاص خود برخوردارهستند. شيوه معيشت عشاير، جشن ها و آيين هاي سنتي و باستاني، غذاهاي محلي، شيرينيهاي خانگي و آداب و رسوم حاكم بر مراسم هاي مختلف از جمله جاذبه هاي اجتماعي مناطقمختلف ايران هستندكه همگي برآيند شيوه زندگي اجتماعي مردمان هر ناحيه است. زيست بومهاي عشايري از فضاهاي جالب توجه استان كرمان است كه مي تواند در خدمت توسعه گردشگريقرار بگيرد. در استان كرمان همانند ديگر مناطق ايران جشن ها و آيين ها به سه دسته يملي، محلي و مذهبي تقسيم مي شوند كه در ميان جشن هاي ملي؛ نوروز باستاني از اهميتبسيار زيادي برخوردار است. استان كرمان همانند ساير استان هاي ايران؛ از انواعغذاهاي سنتي و خوش طعم برخوردار است كه برخي از آن ها در مناسبت هاي ويژه و تعدادبسياري نيز به شكل عادي در طي سال تهيه مي شود. استان كرمان در لايه هاي مختلفاجتماعي خود از جاذبه هاي كم نظير و زيبايي برخوردار است كه آشنايي با آن ها از مهمترين ويژگي هاي گردشگري اجتماعياست.
ديدنيهاي استان
▪ مسجد جامع كرمان
يكي از زيباترين مساجد كشور است كه داراي سر در رفيع صحن ايوانو شبستان مي باشد. تاريخ بنا، بر اساس كتيبه سر در اصلي، سال ۵۷۰ هجري قمري است. ارزشمند ترين قسمت بنا كاشيكاري معرق و محراب و سر در شرق مسجد است.
▪ مسجد گنج علي خان
مجموعه گنج علي خان كه مشتمل بر ميدان، مدرسه، كاروانسرا، حمام،آب انبار، ضرابخانه، مسجد و بازار است. در اين مجموعه چند كتيبه به چشم مي خورد كهنشاندهنده دقيق تاريخ بناي هر يك از اين مجموعه است.
▪ حمام گنج علي خان
ورودي اين حمام در بازار جنوبي واقع شده است. اين حمام مجموعهاي زيبا از تلفيق هنر در معماري با فضايي مناسب مي باشد. حمام گنج علي خان اثريبديع با كاشيكاري ها، نقاشي ها، گچ بري ها، مقرنس كاريها و كادربنديهاي زيبا بابكار گرفتن سنگها و تزئينات بسيار ظريف در مسجد حدود گرمخانه تشكيل شده و در قسمترختكن با ايجاد قرينه سازي در ايوانها و ايوانچه ها و ستون هاي سنگي بوجود آمدهاست.
▪ مجموعه وكيل
مجموعه وكيل يكي از ديگر از ارزشمندترين يادگارهاي كهن است كهسال ۱۲۷۵ ه.ق بنا شده و شامل بازار، حمام، مسجد و كاروانسرا مي باشد.
▪ آستانه ماهان
آستانه ماهان در ۳۵ كيلومتري جنوب شرقي كرمان و در مسير راهكرمان- بم واقع شده است. موقعيت جغرافيايي اين شهرك زيبا كه در دامنه ارتفاعات قرارگرفته و وجود چشمه ها و آبهاي نسبتاً فراوان موجب آباداني اين بخش شده است.
آستانه از هنر معماري شش قرن اخير با فضاي معماري مقبول و باغسازي بسيار و طراوات انگيز است. مجموعه آستانه شامل سردر و گلدسته ها، چله خانه وصحن مي باشد.
▪ باغ تاريخي ماهان
باغ تاريخي ماهان باغ ”شاهزاده“ در شش كيلومتري ماهان قراردارد. اين باغ داراي قسمتهاي مختلف از جمله عمارت شاه نشين و حمام است. از قسمتهايارزشمند باغ ماهان شبكه آبرساني و حوض هاي آب آن مي باشد.
▪ ارگ بم
ارگ بم در شمال شرقي بم بر بالا و دامنه صخره هاي عظيم قلعه ايماندگار را پي افكنده اند كه اهالي محل ارگش نامند. اين بناي سترگ شهر قديم بم است. سه طرف قلعه را باغ و خانه هاي مسكوني و زمين هاي كشاورزي فراگرفته است.
● صنايع دستي و سوغاتي ها
صنايع دستي شامل قالي دستباف، شال بافي، پته دوزي، سراميك،محصولات مسي، چادر شب بافي، حصير بافي، نمد، گليم و …
سوغاتي مشهور پسته رفسنجان، معجون، حنا، زيره، كلمپه(نوعيشيريني)، مسقطي، سيرجان، سوهان، زرند، خرماي بم، بادام كوهي و گردوي بافت.
● جاذبه هاي فرهنگي استان كرمان
جاذبه هاي فرهنگي استان كرمان كه شامل صنايع دستي، موسيقي،نمايش هاي محلي و لباس هاي رنگارنگ مي شود، يكي از غني ترين و مهم ترين جاذبه هايگردشگري اين منطقه به شمار مي آيند. فرهنگ استان كرمان متشكل از تركيب فرهنگ هايبلوچ، زرتشتي و كرماني است. صنايع دستي از قديمي ترين فعاليت هاي بشري و از هنريترين و قابل توجه ترين جاذبه هاي فرهنگي محسوب مي شوند. قالي معروف ترين صنعت دستياستان كرمان است كه بازتاب هاي روحي هنرمندان در طي زمان و پيش آمد حوادث در نظمهاي شكوه مندي كه بر آن خلق مي كنند، نمايان گر است. آن چه به وضوح در طرح و نقشقالي هاي اين منطقه ديده مي شود؛ جاي پاي هنرهاي ديگر است. لباس هاي محلي رنگارنگزنان و لباس هاي خاص مردان اين خطه؛ تنها نماد هويت فرهنگي و اجتماعي جامعه يكرماني ها نيست بلكه نشان دهنده ي هويت و تعلقات قومي آنان نيز هست و از اين نظرهمواره براي بازديدكنندگان جالب وديدني است.
● صنايع دستي استان كرمان
صنايع دستي استان كرمان از جاذبه هاي مهم فرهنگي و سوغاتي هايبا ارزش ايراني است و محصولات توليدي تبلور روحيه هنري و اصالت فرهنگي مردم اينديار است. قالي كرمان از شهرت جهاني برخوردار بوده و آوازه ي مرغوبيت آن تا دوردستها رفته است. پته دوزي، مس تزييني (قلم زني روي مس)، گليم بافي، جاجيم بافي و عريضبافي نيز از معروف ترين و مرغوب ترين صنايع دستي استان كرمان به شمار مي روند.
قالي كرمان از گذشته هاي دور به عنوان نفيس ترين و ظريف ترينقالي ايران و جهان شناخته شده است. پشم توليدي در كرمان از كيفيت بسيار خوبيبرخوردار بوده و مركز تهيه آن كرمان، بم و رفسنجان است. شهرت قالي كرمان در رنگآميزي رنگ و طرح آن است. در تمايز و تشخيص قالي دو عامل طرح و رنگ بسيار موثر است وطرح و رنگ قالي كرمان يكي از نفيس ترين، زيباترين و خوش سبك ترين بافته هاي جهاناست. قالي كرمان از شهرت داخلي و خارجي برخوردار بوده و سال هاي زيادي است كه درجهان از جايگاه ويژه اي برخوردار است.
در مورد طرح ها و نقش هاي قالي كرمان بايد گفت: بي شك اوج تجلياين هنر به زمان صفويان مي رسد، تركيب هاي دل نشيني كه هنرمندان اين دوره از رنگ ونقش و نگاره بر روي قالي پديد آورده اند با آن همه شكوه و زيبايي هرگز فراموش نميشود. گرچه ايران در طول تاريخ، چندين بار مورد هجوم بيگانگان قرار گرفته است، ليكنفرهنگ و سنت و مليت و هنر ايراني هرگز دستخوش دگرگوني و رنگ پذيري از اين مهاجمينبيگانه نشده و اصالت خود را با قدرت و عظمت حفظ كرده است.
براي قالي كرمان نقشه هاي خاص كرمان وجود دارد. البتهتأثيرپذيري طرح هاي قالي كرمان را از نقشه هاي اصفهان مانند:شاهعباسي كه اوج طرح ونقشه در دوران صفويان، يعني درخشان ترين دوران قالي در ايران و نيز نقشه شيخ صفي كهپويايي خاصي در بين طرح هاي قالي ايران دارند، نبايد از نظر دور داشت. بنابراين اگردر كرمان قالي بافان از نقشه هاي ديگري استفاده كنند، غيرمعمول و خارج از عرف خواهدبود. البته اين بدان معني نيست كه در كرمان از نقشه هاي مناطق ديگر استفاده نميشود، بلكه اين موضوع كم تر از جاهاي ديگر اتفاق مي افتد. درگذشته؛ بزرگان فرش بافيكه سرمايه گذاران و صاحبان كارگاه هاي بزرگ بودند، براي خود نقشه هاي خاصي داشتند وفرش هاي بافت آنان به سبب نقشه مخصوص شان به آساني شناخته مي شد و اين مسئله نوعيگواهي مرغوبيت بود.
در حال حاضر نيز در بعضي موارد اين رسم رعايت مي شود. طراحانكرماني معمولا حاشيه را كه مشتمل بر ۵ نوار است طوري طرح مي كنند كه حاشيه اصلي دوبرابر پهناي حاشيه فرعي را داشته باشد.
آخرين رشته ي بيروني حاشيه، شبيه نوار بسيار باريكي است كه اغلببه رنگ سرخ ميخكي بافته مي شود.
قالي بافان كرمان در نقشه هاي خود بيش از هر چيز به نگاره هايگل دار روي مي آورند، علت اين امر شايد علاقه اي باشد كه مردم اين منطقه از گذشتههاي دور به گل دارند.
اشكال گوناگوني از گل آفتاب گردان كه نشانه اي از آيين زرتشتاست، در قالي هاي كرمان ديده نقشه هاي معروف قالي هاي استان كرمان عبارت اند از:
لچك ترنج، افشان با لچك ترنج، افشان سراسري بدون لچك ترنج،درختي، گنجشكي، نقشه آمريكايي يا باب آمريكا، نقشه كوپلن يا شكارگاهي، چمني،اردبيلي ( آميخته اي از طرح هاي قالي اردبيل آذربايجان با تغييراتي مختصر)،بازوبندي( طرح هايي شبيه گردنبند و بازوبند آن)، كف ساده (در وسط آن نقش مدال گونهاي ديده مي شود)، كف ساده مرغي (همان نقشه كف ساده است همراه با تصاويري ازپرندگان)، خشتي (طرح هايي شبيه الماس)، سعدي دشت گلي (نموداري از خرمن هاي گل ونشانه اي از لطافت طبع اين مردم)، سلسله اي( گونه اي پيوستگي زنجيري را در نظامنقشه نشان مي دهد)، شاه عباسي نقره اي، شاه عباسي درشت گل، ستوني، كف ساده لچكترنج، راوري و نقشه هاي بته اي بسيار زيبا كه بهترين بافت اش در كرمان صورت ميگيرد، موارد بسيار قابل توجه نقشه هاي قالي كرمان هستند.
گليم بافي يكي ديگر از هنرهاي استان كرمان است. يكي از انواعگليم كه در واقع استان كرمان مركز اصلي توليد آن محسوب مي شود «گليم شيريكي پيج» است. اين گليم چون نگيني بر تارك گليم ايران مي درخشد شيريكي پيچ، نامي است كهبافندگان ايلياتي و روستايي استان كرمان به نوع خاصي از گليم نهاده اند كه اين نوعگليم را از لحاظ بافت مادر قالي نام نهاده اند. بافت اين گليم به طور انحصاري دراختيار دختران و زنان عشايري و روستايي است چه آن هايي كه زندگي عشايري دارند و چهآن ها كه اسكان يافته اند.از مراكز اصلي توليد اين گليم مي توان به شهرهاي بافت وحومه و سيرجان و حومه اشاره نمود. مي توان گفت: به طور كلي سه نوع گليم در استانكرمات توليد مي شود:
۱) گليم شيريكي پيچ يل سوزني
۲) گليم چهل ماشوله يا سينه ريز
۳) گليم كف ساده.
پته دوزي به معناي دوختن نخ هاي پشمي بر روي يك پارچه پشمي است. پته دوزي رشته اي از سوزن دوزي است كه در كرمان، سيرجان، رفسنجان و گوشه و كنارهايديگر اين استان دوخته مي شود. شهرت آن كم تر از قالي نيست و پيدايش آن به درستي برهيچكس معلوم نيست. يكي از قديمي ترين قطعات پته دوزي شده، روپوش مقبره شاه نعمتالله ولي در ماهان است كه اكنون در موزه اي جداگانه نگه داري مي شود، اين پته يكياز پركارترين پته هايي است تا كنون تهيه شده است و گفته مي شود در سال ۱۲۸۵ ه.قتوسط ۱۶ نفر پته دوز زن و طي زمان دو سال دوخته شده است. پته براي موارد مختلف ازقبيل: زير ليواني، كوسن، پشتي، پرده اي، جانماز، سجاده، شارپ، روميزي، روتختي،جلدقرآن، جلدجعبه دستمال كاغذي، كيف و كفش و بقچه استفاده مي شود. عريض بافي يكيديگر از صنايع دستي مختص استان كرمان است كه در گذشته بيش تر رايج بوده است..
مس تزييني (قلم زني روي مس) از ديگر هنرهاي دستي اين استان است. به دليل وجود منابع غني مس در منطقه كرمان صنايع دستي تزييني در اين منطقه از رونقخاصي برخوردار است.قلم زني روي مس يكي از هنرهايي است كه از ديرباز در اين استانفعاليت چشم گيري داشته و مسافرين و جهانگردان جهت خريد سوغات سفر از كرمان قطعه هايمس قلم كاري شده به همراه مي برند و در گوشه و كنار هر مهمان خانه و سالن پذيراييقطعه اي مس قلم زده جلوه گري مي كند. از انواع مصنوعات دستي اين هنر مي توان بهبشقاب، سيني در اندازه ها و اشكال مختلف، ساعت هاي ديواري، جلد آيينه و آباژورهااشاره كرد.